რევოლუციური დრო: ამბოხი, როგორც დროითი დაბრუნება

ფანი სოდერბეკი

თარგმანი: თეონა რეხვიაშვილი

რედაქტორი: ანა ბერია

 

ქალი სამზარეულოში ან ბუდუარშია გამომწყვდეული, ხოლო გაოცებას გამოხატავენ იმის შესახებ, რომ მისი თვალსაწიერი შეზღუდულია; მისი ფრთები მოკვეთილია, ამ დროს კი დასაგმობად მიიჩნევა ის, რომ მას ფრენა არ შეუძლია; საკმარისია მისთვის მომავალი გაიხსნას, და ის აღარ იქნება იძულებული, აწმყოში გაილიოს.

— სიმონ დე ბოვუარი ([1949] 1997, 616)

როგორც წესი, დროითი მოძრაობის წარმოდგენისთვის, დროის ორი მოდელი იყო ხელმისაწვდომი: ციკლური დრო და წრფივი დრო. თითოეული მათგანი ტრადიციულად ასოცირდებოდა სუბიექტურობის საკუთარ ფორმასთან. ქალები, რომლებსაც ასე ხშირად მიაკუთვნებდნენ ბუნების სფეროსა და განსხეულებას, ციკლური დროის მატარებელები გახდნენ, ხოლო კაცებმა, რომლებმაც, კულტურისა და გონის სახელით, თავის თავზე აიღეს ბუნებისა და სხეულის დაქვემდებარების ამოცანა, წრფივ დროსა და მასთან ასოცირებულ პროგრესზე განაცხადეს პრეტენზია. ამგვარად, ეს ორი მოდელი გამოხატავს, შესაბამისად, ქალის, როგორც განსხეულებული ქმნილებისა და კაცის, როგორც რაციონალური, საკუთარ სხეულზე მიუჯაჭველი სუბიექტის შესახებ კონცეფციებს.

მეორე სქესში, სიმონ დე ბოვუარი დროის ამ ორ მოდელს და მათ კავშირს, შესაბამისად, ქალებთან და კაცებთან, უკავშირებს შრომის სქესობრივ დანაწილებას. როგორც რეპროდუქციის უზრუნველმყოფნი, ქალები დატყვევებულნი იყვნენ ბუნების ციკლურ დროში. ქალის უიღბლობა, როგორც ბოვუარი ამბობს, იმაში მდგომარეობს, რომ ის „ბიოლოგიურად განწირულია სიცოცხლის განმეორებისთვის“ ([1949] 1997, 96). ნაცვლად ამისა, კაცები – როგორც იმ სამყაროს შემოქმედები, რომელიც გადალახავს-ტრანსცენდირებს ჩვენს ბუნებრივი მდგომარეობას – წრფივი დროის მატარებლები არიან: „კაცის მონახაზი არა საკუთარი თავის დროში გამეორებაა, არამედ აწმყოს სადავეების ხელში აღება და მომავლის გამოძერწვაა“ (97). ელიზაბეტ ფრიმანი მსგავს განაცხადს აკეთებს: „ისტორია … როგორც ტექსტუალური, ადამიანის მიერ შექმნილი, და წრფივი, წარმოიქმნება აუცილებლობით მუნჯ ქალის სხეულთან დაპირისპირებაში რომელიც „ბუნებრივად“ და განმეორებითად ასრულებს მშობიარობის სამუშაოს“ (2005, 62). კაცის მიერ სხეულის განდევნა, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მოიცავს ქალებისა და მათი სხეულების დამორჩილებას. ქალის ხორცშესხმული სიცოცხლის მატარებლად ქცევით, კაცს შეეძლო, უკან მოეტოვებინა საკუთარი სხეული, და წინ გაჭრილიყო დროის პროექციულ მდინარებაში.

ეს არგუმენტი, ცხადია, ქალებსა და კაცებს შორის ურთიერთობის გარდა, სხვა მიმართებებზეც შეიძლება გავრცელდეს. ფრანც ფანონი ბრწყინვალედ აღწერს შავკანიანი კაცის გასაჭირს მისი თეთრკანიანი მჩაგვრელის წინააღმდეგ მსგავსი ფორმულირებით: „თუ აწმყო ყოველთვის ემსახურება მომავლის მშენებლობას“ ([1968] 2008, xvi), არ უნდა დავივიწოთ, რომ გარკვეული სუბიექტები – ვთქვათ, შავკანიანი სუბიექტები, ქვიარ ადამიანები, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირები, მშრომელი სუბიექტები, ან ქალი სუბიექტები – დაყვანილნი არიან იმანენტურობამდე და დასწრებულობამდე, რომელიც ემსახურება მომავლის შენებას მათთვის (თეთრკანიანი, ჰეტეროსექსუალი, შრომისუნარიანი კაცებისთვის), ვინც მიისაკუთრა ტრანსცენდირება და თავისუფლება. როგორც პენელოპა დოიჩერმა აღნიშნა, „ეს თვალსაზრისი შეიძლება გასცდეს გენდერული ჩაგვრის გარშემო არსებულ დისკუსიებს – იგივე ფენომენს ვხვდებით სიღარიბისა და რასის განსხეულების შემთხვევებში: ეს არა მხოლოდ გაუფასურებულ განსხეულებაში ცხოვრებაა; ეს ასევე აღკვეთილ განსხეულებაში ცხოვრებაა, რომელიც დაღდასმულია იმ შეგრძნებით, რომ მისთვის წინასწარვე აკრძალულია შესაძლებლობების მრავალფეროვანი დიაპაზონი“ (2002, 119). მრავალი ნაშრომია შესრულებული, განსაკუთრებით ფემინისტურ და მარქსისტულ ნარკვევებსა და თანამედროვე პოსტკოლონიურ და ქვიარ თეორიებში, იმის გამოსააშკარავებლად, თუ რა გზებით გადააქციეს რიგი მარგინალიზებული და ჩაგრული სუბიექტები ადამიანური განსხეულების მატარებლებად, თუმცა, მეტი შეიძლება ითქვას იმაზე, თუ ზუსტად როგორაა განსხეულების ეს საბედისწერო მდგომარეობა დაკავშირებული დროის საკითხებთან. აქ ჩემი ანალიზი შემოიფარგლება სქესობრივი ურთიერთობებით, თუმცა მკითხველს ვთხოვ, ჩემი განხილვა რეველანტურად მოიაზროს გენდერული და სექსუალური განსხვავებების საკითხების მიღმაც.

წინამდებარე სტატიაში მე ვამტკიცებ, რომ მან, ვინც მიზნად ისახავს ბუნება-ქალი-იმანენტურობასა და კულტურა-კაცი-ტრანსცენდენტულობას შორის პატრიარქალური დაყოფის დეკონტრუქციას, აუცილებლად თავის თავზე უნდა აიღოს ციკლურობასა და წრფიულობას შორის დროითი დაყოფის დეკონსტრუქცია და, ნაცვლად ამისა, შემოიღოს ისეთი დროითი მოდელი, რომელიც მსგავსი დიქოტომიების მიღმა გადის. იულია კრისტევას შრომებზე დაყრდნობით, მე ვცდილობ განვავითარო მსგავსი ალტერნატივა, რომელსაც ვუწოდებ „რევოლუციურ დროს“. რევოლუციური დრო აგებულია უკან დაბრუნების უწყვეტ დინამიკაზე, რომელიც მიმართულია სწორედ იმ სხეულის უკან დაბრუნებაზე, რომელიც წრფიულობა-ციკლურობის დიქოტომიისა და პარადიგმის შექმნის მიზნით იყო განდევნილი. როდესაც კრისტევა, ბოვუარის საპირისპიროდ, მოგვიწოდებს, დავუბრუნდეთ სხეულს, ნაცვლად იმისა, რომ გადავლახოთ ის, საქმე გვაქვს არა ჩვენს სხეულებში გამომწყვდევის ესენციალისტურ ტენდენციასთან, არამედ, დროისა და ტრანსცენდირების ისეთი მოდელის კონსტრუირების მცდელობასთან, რომელიც არც სხეულს განდევნის და არც ქალებს მიაჯაჭვებს განსხეულების სფეროს, არამედ აღიარებს განსხეულებას, როგორც ტრანსცენდირებისა და მომავლის, როგორც ჩვენთვის ჯერ კიდევ უცნობის წინასწარ წარმოდგენის შესაძლებლობის პირობას – მცდელობა, რომლის კვალსაც ვხვდებით კრისტევას შრომებში. რევოლუციური დროის კონცეფციის შემუშავებით, ჩემი მიზანია, ეს ნაგულისხმევი ძალისხმევა გავხადო აშკარა, და შევქმნა საფუძველი ჩავუყარო მომავლისა და ცვლილებების პოლიტიკისთვის.

თარგმანის სრული ვერსია იხ. მიმაგრებულ ფაილში:

რევოლუციური_დრო.pdf

ნახვა/ გადმოწერა

თარგმანი მომზადდა ქალთა ფონდი საქართველოში ფინანსური მხარდაჭერით.