ინტერვიუს თარგმანი გაიატრი სპივაკთან

ინტერვიუს თარგმანი გაიატრი სპივაკთან

ჯონ ჰოპკინსის უნივერსიტეტის პრესამ ჯაკ დერიდას, ფრანგი თეორეტიკოსის ფუნდამენტური ნაშრომის “გრამატოლოგიის შესახებ” 40 წლის თავის იუბილესთან დაკავშირებით განაახლა აკადემიური დებატები დეკონსტრუქციის პროცესის გარშემო. მოცემული ნაშრომი თავდაპირველად აკადემიურ წრეებში დღეისათვის უკვე ძალზედ წარმატებულმა ინტელექტუალმა და მკვლევარმა , გაიატრი ჩაკრავორტი სპივაკმა თარგმნა. დერიდას ნაშრომის თარგმნა იმ დროისათვის სპივაკისთვის უდიდეს გამბედაობასთან იყო დაკავშირებული , ის არც ინგლისურს და არც ფრანგულს  ფლობდა სრულყოფილად. გარდა ლინგვისტური სპეციფიკისა, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ დერიდას ფუნდამენტური ნაშრომის ღირსეული აკადემიური თარგმანი პირველ რიგში მთარგმნელის კომპეტენციას საჭიროებდა დეკონსტრუქციის საკითხებში, რასაც სპივაკი არამხოლოდ წარმატებით გაუმკლავდა, არამედ დერიდას ნაშრომის თარგმანს მონოგრაფიის მასშტაბის წინასიტყვაობაც დაურთო, რითიც მისი დებიუტი შედგა ლიტერატურის მკვლევართა ახალ თაობაში.

მომავალ ათწლეულებში სპივაკმა აკადემიური კარიერის მწვერვალებს მიაღწია. ის ფემინიზმის მარქსისტული სკოლის მოწინავე მკვლევარი გახდა და საფუძველი ჩაუყარა საკუთარ პოსტკოლონიურ კვლევებს  ნაშრომით “ შეუძლიათ თუ არა საუბარი სუბალტერნებს.“

გთავაზობთ სტივ  პოლსონის ინტერვიუს გაიათრი სპივაკთან, რომელიც დერიდას ნაშრომის „გრამატოლოგიის შესახებ“ ინგლისური გამოცემის 40 წლისთავის იუბილესთან დაკავშირებით ჩატარდა :

პოლსონი: რატომ არსებობს დერიდას ნაშრომის თარგმანის გადახედვის საჭიროება?

პივაკი : დერიდას ნაშრომის თარგმნამდე  კარგად არ ვიცნობდი არც ნაშრომის ავტორს და არც მის შეხედულებებსა თუ ხედვებს პოსტკოლონიალიზმის პროცესთან დაკავშირებით. ამიტომ ვეცადე ძალისხმევა არ დამეშურებინა დერიდას ნაშრომის თარგმანის შესრულებისთვის. ნაშრომის შესავალს, როგორც თავად აღნიშნეთ, მასშტაბურად მოჰყვა დადებითი გამოხმაურება, რისთვისაც ძალიან მადლობელი ვარ. ახლა კი, როდესაც დერიდასთან ხანგრძლივი სამუშაო გამოცდილება მაკავშირებს, ბევრად მეტის თქმის შესაძლებლობა მაქვს ამ არაჩვეულებრივი მოაზროვნის შესახებ. შესაბამისად, თარგმანის ხელახალი გამოცემა უფრო მეტად მისი აკადემიური დამსახურებებისადმი პატივის მიგებას  გამოხატავს, ვიდრე უბრალოდ ტექსტის ხელახალ გამოცემას.

პოლსონი : შეიცვალა თუ არა თქვენი პერსონალური ხედვა დერიდას ნაშრომის შესახებ მთელი ამ დროის განმავლობაში?

სპივაკი : დიახ, ვფიქრობ რომ ასეა. თარგმნის საწყის ეტაპზე ევროცენტრიზმის მთელ კრიტიკულობას ისე სრულყოფილად ვერ ვიაზრებდი, როგორც ახლა, ალბათ იმიტომ, რომ თავად ცნება „ევროცენტრიზმი“ არც თუ პოპულარულ იყო გასული საუკუნის 60-იან წლებში. დერიდა ალჟირელი ებრაელი იყო და თავისი მოღვაწეობის პერიოდში მას უშუალოდ მოუხდა შეხება დასავლური ფოლოსოფიის გავლენებთან. არ ვფიქრობ, რომ მისი მეცნიერული ხედვის არსს იმ პერიოდისათვის ისევე ღრმად ვწვდებოდი, როგორც ახლა. გარდა ამისა, ამ დროისათვის უკეთ უკეთ ვიცნობ ჰეგელის ფილოსოფიასაც, რაც გარკვეული პარალელების გავლების საშუალებას მაძლევს.

პოლსონი : ამგვარად, თქვენ დერიდას ნაშრომს დასავლური ფილოსოფიის კრიტიკად მიიჩნევთ?

სპივაკი: დეკონსტრუქციაც  ხომ სწორედ ამის შესახებაა?! ეს არა მხოლოდ დეკონსტრუქციაა, არამედ კონსტრუქციაც, რაც კრიტიკულ სიახლოვეს უფრო გამოხატავს, ვიდრე საპირისპიროდ, დისტანციას. როგორც ერთხელ ჩემმა პედაგოგმა, პოლ დე მანმა უთხრა სხვა დიდ კრიტიკოსს, ფრედერიკ ჯეიმსონს, „ფრედ, შენ მხოლოდ იმის დეკონსტრუქცია შეგიძლია, რაც ჭეშმარიტად გიყვარს“. მხოლოდ ამ სიახლოვის პირობებში გეძლევა შესაძლებლობა დეკონსტრუქცია მოახდინო შიგნიდან, სწორედ ეს წარმოადგენს კრიტიკას.

პოლსონი: რის დეკონსტრუქციას ცდილობდა დერიდა? რა გზით ცდილობდა ის დასავლური ფილოსოფიის ინტერპრეტაციას ახალი პერსპექტივიდან?

სპივაკი : დერიდა დომინანტის უცვლელ ჰეგემონიაზე ფოკუსირდებოდა. საუკუნეების განმავლობაში უამრავი ჯგუფი მარგინალიზდა და საბოლოოდ ეს დომინანტურ დისკურსად ჩამოყალიბდა. მან ძალზედ მრავლისმეტყველი რამ თქვა აფრიკელების შესახებ : „ მათ წარსული შვიდი თაობის გახსენება შეუძლიათ, ჩვენ კი დავკარგეთ ამის შესაძლებლობა“. აქ საქმე გვაქვს „მეხსიერების“ „მწერლობით“ ჩანაცვლებასთან, რასაც დერიდა ფსიქიკურ მასალას უწოდებს და ფროიდთან ავლებს პარალელებს. დერიდა მიუთითებდა რეალობის უფრო საფუძვლიან დაკვირვებაზე – ადამიანებს, რომლებიც შესაძლოა საერთოდ არ ესწრებოდნენ კონკრეტულ დროს კონკრეტულ საუბარს მაინც ესმოდეთ, თუ რაზე ვსაუბრობთ. ის ყურადღებას ამახვილებდა, თუ როგორ იყო დათრგუნული ეს ფაქტორი ფილოსოფიურ ტრადიციებში.

პოლსონი: იმ დროისათვის, როდესაც დერიდას ნაშრომზე მუშაობას იწყებდით, თქვენ უცნობი მკვლევარი იყავით, ჟაკ დერიდა კი ნაკლებად ცნობილი იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მის ნაშრომში განვითარებულია საკმაოდ რთული თეორიები, რომელთა არსის წვდომაც დღესაც გამოწვევას წარმოადგენს ინტელექტუალთათვის. ყოველივე ამის გათვალისწინებით, რატომ დათანხმდით ჩართულიყავით ამ ძალზედ სარისკო პროექტში?

სპივაკი : ალბათ იმიტომ, რომ ბოლომდე ვერ ვაცნობიერებდი, თუ ვინ იყო დერიდა. იოვას უნივერსიტეტის პროფესორის ასისტენტი ვიყავი და ვცდილობდი აქტიურად ჩავრთულიყავი შემეცნებით საქმიანობაში. უცნაურია, მაგრამ კატალოგიდან ვუკვეთავდი წიგნებს, რომლებიც საკმარისად უჩვეულოდ მეჩვენებოდნენ წასაკითხად, სწორედ ამიტომ შევუკვეთე დერიდას წიგნიც.

პოლსონი: გამოდის რომ, თქვენ ჯერ ფრანგული დედანი წაიკითხეთ და შემდეგ იფიქრეთ, რომ ნაშრომის ინგლისური თარგმანიც უნდა არსებულიყო?

სპივაკი: არა. ნაშრომი წავიკითხე და ჩავთვალე, რომ ეს არაჩვეულებრივი ნამუშევარი იყო. იმ დროისათვის არც ინტერნეტთან მქონდა წვდომა, იმისათვის, რომ დერიდას შესაძებ მეტი ინფორმაცია მომეძიებინა. ამიტომ ვიფიქრე : „ჭკვიანი უცხოელი ქალი ვარ და ჩემს წინაშე უცნობი ავტორის ბრწყინვალე ნამუშევარია, რატომაც არ შეიძლება ვთარგმნო მისი ნაშრომი“? მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის პრესის ერთ-ერთ წვეულებაზე შემთხვევით გავიგე, რომ უნივერსიტეტი თარგმნელობითი საქმიანობით იყო დაკავებული, რის შემდეგაც წერილი მივწერე მათ ჩემი გეგმების შესახებ.  მითხრეს, რომ ჩემი წერილი ძალზედ გაბედული იყო, ამიტომ ჩათვალეს ჩემთვის შანსი მოეცათ ( იცინის). ალბათ სასაცილოდ ჟღერს, თუმცა ეს სრული სიმართლეა.

პოლსონი: ძალზედ უჩვეულო დასაწყისია წიგნისთვის, რომელიც კლასიკად იქცა.

სპივაკი: დიახ, იცით, თავად ვიყავი გაკვირვებული.წარმოიდგინეთ თავი ჩემს ადგილას, სრულყოფილად არც ინგლისურ ვფლობდი და არც ფრანგულს, ინდოეთი 1961 წელს დავტოვე, წიგნის თარგმნა კი 1968 წელს დავიწყე. ჩემი შესავალიც უბრალო იყო, რადგანაც არავითარი ფორმალური განათლება არ მქონია ფილოსოფიაში.

პოლსონი: თუმცა შესავალი ძალზედ ვრცელია და ფაქტობრივად წიგნის მოცულობას უტოლდება.

სპივაკი: დიახ, ეს კონტრაქტის პირობებით იყო გათვალისწინებული, რომელიც წერილის სახით გავუგზავნე უნივერსიტეტის პრესას. მოვითხოვე მონოგრაფიის მოცულობის შესავლის დაწერა დერიდას წიგნისთვის, წინააღმდეგ შემთხვევაში ნაშრომს არ გადავთარგმნიდი. იმ დროისათვის დაახლოებით 25 წლის ვიყავი, დღეს კი ამ წერილის გახსენებისას ერთდროულად სირცხვილისა და უხერხულობის შეგრძნება მიპყრობს.

პოლსონი: გქონდათ თუ არა უშუალო კონტაქტი ჟაკ დერიდასთან წიგნის  თარგმნის პროცესში?

სპივაკი: არა, მას სრულებითაც არ ვიცნობდი, დერიდა მხოლოდ 1971 წელს გავიცანი და სიმართლე გითხრათ ვერც ვიცანი, სანამ თავად არ მომიახლოვდა და ფრანგულად მითხრა , “Je m’appele Jasques Derrida”( მე მქვია ჯაკ დერიდა), ძალიან ემოციური მომენტი იყო ჩემთვის.

პოლსონი: თუმცა, როგორც ჩანს ამ შეხვედრის შემდგომ დაახლოვდით.

სპივაკი : დიახ, მეგობრები და შეიძლება ითქვას „მოკავშირეები“ გავხდით. მისთვის ძალიან ბევრს ნიშნავდა ის ფაქტი, რომ აზიელმა გოგომ, რომელიც გამართულად არც კი საუბრობდა ფრანგულად, მისი წიგნი თარგმნა და ფაქტობრივად წარუდგინა ის ევროპულ აკადემიურ სივრცეს მოშორებულ სამყაროს. ამას დერიდა იმ მომენტისთვის ჩემზე უკეთ აცნობიერებდა. მოგვიანებით მეგობრები გავხდით. ის  სეფარდი ალჟირელი ებრაელი იყო, შავგვრემანი შესახედაობის,  მე კი ინდოელი ვარ, ჩემს კულტურულ მიკუთვნებულობას მკაფიოდ გამოვხატავ, ზოგჯერ სარიც მაცვია. ხშირად, როდესაც ერთად ვატარებდით დროს, ხალხს დერიდაც ინდოელი ეგონა, რაზეც ის ხშირად ხუმრობდა და პასუხობდა, „დიახ, ინდოელი ვარ“.

პოლსონი: თქვენ კალკუტაში დაიბადეთ, ინდოეთის გაყოფამდე რამდენიმე წლით ადრე. ინტელექტუალთა ოჯახში აღიზარდეთ?

სპივაკი : დიახ. დედაჩემი 14 წლის ასაკში დაქორწინდა, ჩემი ძმა კი 15 წლის ასაკში გაუჩნდა. მამაჩემი კი ბანლადეშში დაიბადა. 7 წლამდე ისეთ თემში იზრდებოდა, სადაც ადამიანები ტანსაცმელსაც კი არ ატარებდნენ. სკოლაში წასვლისას დჰოტის იცვამდნენ ( მამაკაცის ტრადიციული სამოსი სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში), ზამთარში კი დანთებულ კოცონს შემოუსხდებოდნენ და მხრებს ტილოს ნაგლეჯებით იმოსავდნენ. თუმცა ჩემმა მშობლემა ნამდვილი ინტელექტუალების ცხოვრებით იცხოვრეს, მამაჩემი პროტოფემინისტი, ხოლო დედა ფემინისტი იყო, უჩვეულოდ აღგვზარდეს, ვფიქრობ, ბევრ რამეს სწორედ ჩემს მშობლებს უნდა ვუმადლოდე.

პოლსონი: მოახდინა თუ არა ინდოეთის გაყოფამ გავლენა თქვენს ოჯახზე?

სპივაკი: იცით, ეს არამხოლოდ გაყოფა, არამედ დამოუკიდებლობაც იყო. დამოუკიდებლობა, რომელიც გაყოფის შემზარაობით აღინიშნა.  ინდოეთის გაყოფა თითქოს ის მსხვერპლი იყო, რომელიც იძულებულები ვიყავით გაგვეღო ინდოეთის დამოუკიდებლობისთვის. იმ პერიოდში განვითარებულმა მოვლენებმა ჩემს ნათესავებზე უფრო იქონია გავლენა, ვიდრე უშუალოდ ჩემს ოჯახზე, თუმცა ჩვენც მოგვიწია უმძიმესი პროცესების საკუთარ თავზე გადატანა –  შემზარავი ბუნტების, მასობრივი მკლელობების თუ ხელოვნურად გამოწვეული შიმშილის. ლტოლვილთა მასობრივი შემოდინების დროს დედაჩემი სოციალურ მუშაკად მუშაობდა და ყოველი დილის 5 საათზე რკინიგზის სადგურზე მიდიოდა, რათა ლტოლვილთა რეაბილიტაციაზე ეზრუნა.

პოლსონი: თქვენ ალბათ მუსლიმთა უცხოებად შერაცხვაც გახსოვთ.

სპივაკი: დიახ და ეს ტენდენცია ინდოეთში სულ უფრო მზარდია. 1947 წელს სულ რაღაც 5 წლის ვიყავი, ზედმეტად პატარა იმისათვის, რომ გამეცნობიერებინა განსხვავებები ინდუსებსა და მუსლიმებს შორის. მუსლიმთა და ინდუსთა კონფლიქტურმა თანაარსებობამ საუკუნეები გასტანა, შემდეგ კი ყველაფერი პირდაპირ აგრესიაში გადაიზარდა, უეცრად გაიგონებდით „Allahu Akbar”-ს,  შემდეგ კი „Hara hara mahadeo”-ს და აღმოჩნდებოდა, რომ ვიღაც მოკლეს. მამაჩემის მუსლიმი სტუდენტებიც გამოხატავდნენ თანაგრძნობასა და მხარდაჭერას, ლექციებს ინდუსთა სამოსშიც კი ესწრებოდნენ. ის ძალადობას გმობდა,საკუთარი სახლის კარგი გაუღო მუსლიმებს და უთხრა, რომ სანამ ცოცხალი იყო, მათ ვერავინ შეეხებოდა. არც ჩვენ ვფიქრობდით განსხვავებებზე, ბავშვობაში გვეგონა რომ საერთოდ არაფრით არ განვსხვავდებოდით.

პოლსონი: თქვენ ბაკალავრის ხარისხი ინდოეთი მოიპოვეთ, ამერიკის შეერთებულ შტატებში როგორ აღმოჩნდით?

სპივაკი : ბაკალავრის ხარისხი კალკუტას უნივერსიტეტში მოვიპოვე. სულ რაღაც 18 წლის ვიყავი და ვხვდებოდი, რომ იქ წარმატებას ვერ მივაღწევდი, თუნდაც იმიტომ, რომ იმ  ჟურნალის რედაქტორი ვიყავი, რომელიც ძალიან კრიტიკულად იყო განწყობილი უნივერსიტეტის მიმართ.  ცოტაოდენი ფული ვისესხე და 18$ ით აშშ-ში გავემგზავრე. ბრიტანეთში გამზავრება არ მსურდა, რადგანაც მეორე ბაკალავრის ხარიხის მიღება მომიწევდა, მე კი მუშაობა სამაგისტრო ხარისხზე მინდოდა. კორნელის უნივერსიტეტი ავირჩიე იმიტომ, რომ არავითარი ინფორმაცია არ მქონდა სხვა ამერიკულ უნივერსიტეტებზე, გარდა ჰარვარდის, იელის და კორნელისა. იმ დროისათვის, უბრალოდ ჩავთვალე, რომ პირველი ორი ზედმეტად კარგი იყო ჩემთვის.

პოლსონი: დღესდღეობით თქვენ პოსტკოლონიური კვლევების ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლებით. არსებობს თუ არა კავშირი თქვენს ნაშრომებსა და დერიდას წიგნის თარგმანს შორის?

სპივაკი:  იცით, მე სრულებითაც არ მქონია რაიმე კავშირი ფრანგულ ინტელექტუალურ საზოგადოებასთან. ამიტომაც, როგორც ამ საზოგადოებისთვის უცხო პირი დეკონსტრუქციის საკითხების „ტრენდსეთერი“ გავხდი ( trendsetter). 1981 წელს, როდესაც იელის ფრანგული კვლევების კათედრამ მთხოვა დამეწერა ფრანგული ფემინიზმის შესახებ, ძალიან გაკვირვებული ვიყავი, საკუთარ თავს ვკითხე, როდიდან გავხდი ავტორიტეტული პირი ფრანგულენოვანი მასალების კვლევაში? სწორედ ამ დროს გავიაზრე კრიტიკული სიახლოვის თეორია დეკონსტრუქციის შესახებ, არ უნდა დაადანაშაულო ან უარყო ის, რის დეკონსტრუქციასაც აპირებ, არამედ შეერწყა მას, შეხვიდე მასში და შიგნიდან შეცვალო, გამოიყენო ეს შესაძლებლობა. შეიძლება ითქვას, რომ ეს ჩემი მოქმედების სტილად იქცა. ასე რომ, ბუნებრივია, კავშირი აშკარად არსებობს.

პოლსონი: თქვენი ვრცელი ესეში, „შეუძლიათ თუ არა საუბარი სუბალტერნებს“, პოსტკოლონიური კვლევებისთვის ფუნდამენტური ტექტი გახდა. როგორ ახსნიდით ტერმინის „ Subaltern” მნიშვნელობას?

სპივაკი: მიემართება მათ, ვინც არ გასცემს ბრძანებებს, ისინი მხოლოდ იღებენ მათ. სუბალტერნის ცნება ჯერ კიდევ ანტონიო გრამშმა გახადა აქტუალური. ის აკვირდებოდა ხალხს, რომლებიც არც მუშათა კლასს წარმოადგენდნენ და არც კაპიტალიზმს მსხვერპლს. ის აკვირდებოდა ხალხს, რომლებიც ამ ლოგიკის მიღმა აღმოჩნდნენ. ტერმინი „სუბალტერნი“ ასევე მიემართება მათ, ვისაც არ აქვთ წვდომა სამოქალაქო სტრუქტურებთან. ამჯერად მხედველობაში ინდოეთის შემთხვევა მაქვს, სადაც ელექტორატის უდიდესი ნაწილი წერა-კითხვის არ მცოდნე და უმიწაწყლოა, სწორედ ისინი არიან სუბალტერნები.

აღმოვაჩინე, რომ დეიდაჩემმა 1926 წელს ჩამოიხრჩო თავი, როდესაც სულ 17 წლის იყო, იმის გამო რომ ანტი-იმპერიალისტური ჯგუფის წევრი იყო. არ შეეძლო მოეკლა სხვა, ამიტომ გადაწყვიტა თავი მოეკლა. მაგრამ ამისათვის 4 დღე მოიცადა მენსტრუალური ციკლის დაწყებამდე, რათა ხალხს არ ეფიქრა, რომ თავს არასასურველი ორსულობის გამო იკლავდა. მის მოქმედებაში ჩანს, რომ ქალი მხოლოდ მამაკაცს არ ეკუთვნის, წარმოგიდგენიათ მაინც რა რთული იყო მისთვის ეს მოლოდინი?

პოლსონი: მის თვითმკვლელობას პოლიტიკურ აქტად მიიჩნევთ?

სპივაკი: დიახ, იმიტომ რომ ეს სწორედ ისაა, რასაც იმ შემთხვევაში მიმართავ, თუ თავად არ შეგიძლია მოკვლა. სუბალტერნები სრულიად მოწყვეტილნი არიან სამოქალაქო სტრუქტურებს , დეიდაჩემი საკუთარ სხეულს ესაუბრა, თუმცა მისი ხმა ხვა ვერავინ გაიგო. იმის თქმა, რომ სუბალტერნებს არ შეუძლიათ საუბარი, იგივეა, რაც ვთქვათ, რომ არ არსებობს სამართლიანობა.

პოლსონი : იმის თქმა გინდათ, რომ საუბრის შემთხვევაშიც , მას არავინ მოუსმენდა.

სპივაკი : დიახ, სწორედ ამაშია სუბალტერნების არსი.სუბალტერნების კვლევის დაწყებასთან ერთად განვერიდე ჩემს საკუთარ კლასს და ჩემს დღის წესრიგს, წავედი ინდოეთში, სადაც სუბალტერნთა ჯგუფები მრავალი წლის განმავლობაში იყვნენ მოკვეთილი ინტელექტუალური შრომის უფლებას, მათ შორის არიან ჩემი წინაპრებიც – ინდუსებიც. დროთა განმავლობაში, ჩემი პერსონალური დაკვირვებით აღმოვაჩინე, რომ სუბალტერნებს არ აქვთ უფლება ისაუბრონ ჩვენთვის გასაგები ფორმით. საზოგადოების გარკვეული ნაწილი კეთილგანწყობასა და თანაგრძნობას იჩენს მათ მიმართ, თუმცა ეს არაფერს ცვლის.

პოლსონი : კიდევ ერთი, რამ რაც ასევე ღირსშესანიშნავია თქვენი კარიერის შესახებ არის ის ,რომ თქვენ ორგვარი ცხოვრებით იცხოვრეთ. თქვენ კოლუმბიის უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი ხართ, თუმცა, ამასთანავე დროს დიდი ხნით ინდოეთში დაბრუნდით წერა-კითხვის არმცოდნე სტუდენტებთან სამუშაოდ.

სპივაკი : მოსწავლეების განათლების გზით ვცდილობდი მასწავლებლების განათლებას. ვეცადე  სწავლების ისეთი მეთოდი გამომეყენებინა, რომელიც დემოკრატიულ ინსტიტუტებთან ურთიერთობას ჩვეულებად აქცევდა, რადგანაც უბრალოდ ინფორმაციის მიწოდება მათი ფუნქციონირების შესახებ სრულებით უნაყოფო იქნებოდა. ეს ძალიან რთული პროცესსია და ბუნებრივია ჩემთვის უდიდესი გამოწვევა იყო, ვინაიდან ურთიერთობა მიწევდა ადამიანებთან, რომელთა ცნობიერება დეფორმირებული იყო დომინანტი ჯგუფების მიერ.

პოლსონი : თქვენი მსჯელობიდან გამომდინარე ჩანს, რომ ჭეშმარიტ განათლებას განსაზღვრავს ეთიკური პრაქტიკა.

სპივაკი : ეთიკა არ არის ის, რისი სწავლებაც შესაძლებელია,  ის არ არის ნორმატიული ხასიათის და შესაბამისად არც იმას გვასწავლის,თუ როგორ ვიმოქმედოთ კარგად ან ცუდად. დაიმახსოვრებთ, დემოკრატია არის პოლიტიკური და არა ეთიკურ-ნორმატიული ღირებულებების სისტემა. კოლუმბიის უნივერსიტეტში არ ვიყავი დაკავებული სამხრეთ აზიის კვლევებით, აქ იმისთვის არ ვარ, რომ ავთენტური ინფორმაცია მოგაწოდოთ ჩემი წარმოშობის ადგილის შესახებ. მე ევროპათმცოდნე ვარ, ვასწავლი ინგლისურს, ფრანგულსა და გერმანულს დოქტორანტურის საფეხურის სტუდენტებს ნიუ-იორკში და ამავე დროს შეხება მაქვს მოწყვლად, სრულიად გაუნათლებელ საზოგადოებასთან მსოფლიოს ყველა ზე დიდ დემოკრატიაში ( World’s largest democracy). ბრწყინვალე გამოცდილებაა იმისთვის, რომ დავინახო როგორ მუშაობს დემოკრატია მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში.

პოლსონი: რას ფიქრობთ გარეგნულად კრიტიკულად განწყობილ ინტელექტუალურ წრეებზე ჩვენს უნივერსიტეტებში,  რომლებიც თავს რადიკალებად მიიჩნევენ, თუმცა არავითარი გავლენა არ აქვთ მსოფლიოში მიმდინარე მნიშვნელოვან პროცესებზე?

სპივაკი: მათდამი უკიდურესად კრიტიკულად ვარ განწყობილი და ნამდვილად ვფიქრობ, რომ რეალობის აღქმასთან დიდი პრობლემები აქვთ. მსოფლიოს ეკონომოკური ფორუმის გლობალური დღის წესრიგის კომიტეტის წევრი. ამ პროცესში ჩართული ვარ ,იმიტომ რომ ჩემი საქმიანობის სფეროა. ყურადღებით ვუსმენ ჩემს კოლეგებს, თუმცა არ ვერევი მათ საქმიანობაში. მკვეთრად შემოსაზღვრულ რადარებს მიღმა დარჩენილი მსოფლიო მათთვის უცნობია, სწორედ ამიტომ, ვერასოდეს ვიქნები შემწყნარებელი იმ საზოგადოების მიმართ, რომლებიც პრობლემის არსის წვომის გარეშე ცდილობენ დახმარებას. ჩემს მოსწავლეებს ინდოეთში ვეუბნებოდი : „მე თქვენი მტერი ვარ“.

პოლსონი : რატომ უთხარით, რომ თქვენ მათი მტერი ხართ?

სპივაკი : იმიტომ, რომ მე უმაღლესი კარსტის წარმომადგენელი ვარ ( Hindu-ს კასტა). ჩვენ ვართ სწორედ ისინი, ვინც ეს ჯგუფები დაქვემდებარებაში მოაქცია. სწორედ ჩვენ წავართვით მათ ინტელექტუალური შრომის უფლება, რათა ჩვენს ქვეშერმდომებად გვექცია.

პოლსონი: ხშირად გვესმის, რომ ჰუმანიტარული მეცნიერებები კრიზისულ პერიოდშია, ეთანხმებით თუ არა ამ მოსაზრებას?

სპივაკი: დიახ. ჰუმანიტარული მეცნიერებები ტრივიალიზირებულია. ტორონტოს უნივერსიტეტის კანცლერს მივწერე, როდესაც ისინი შედარებითი ლიტერატურის კათედრას აუქმებდნენ, : „დღესდღეობით ჩვენ კულტურებისთვის ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის როლს ვასრულებთ. ვერასოდეს დაეუფლებით მორალის საწყისებს ცოდნის მენეჯმენტის ტექნიკების გამოყენებით. ჩვენ ადამიანების გონების პერსონალური მწვრთელები ვართ“.მთელი ცხოვრება ჩვენი საქმიანობის მნიშვნელოვნების მტკიცებაში გავატარე, ნაცვლად იმისა, რომ მესწავლებინა, როგორ ვყოფილიყავით სასარგებლოები. არ უნდა დავუშვათ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ტრივიალიზება. გლობალური სივრცე ვერასოდეს იქნება ათვისებული ნაყოფიერად უპირველეს ყოფლისა სულის გაწრთვნის გარეშე, მეცნიერებების მიზნად კი მე სწორედ სულის გაწრთვნას ვსახავ. მეტს ვერაფერს ვიტყვი ჩვენი მოკლე საუბრის ფარგლებში, თუმცა იმედი მაქვს, რომ ბევრად მეტი გვაქვს სასაუბრო.


ავტორი: ნინო ზარანდია. ninozarandia@platforma.ge

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *